(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

విరాటపర్వ - అధ్యాయ 058

॥ శ్రీః ॥
4.58. అధ్యాయః 058
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Topics
అర్జునేన రణే వికర్ణాదిపరాభవనపూర్వకం కర్ణానుజహననం ॥ 1 ॥
అర్జునపరాజితేన కర్ణేన రణాంకణాదపయానం ॥ 2 ॥
Mahabharata - Virata Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 4-58-0x(3231)(30745)
తత్ప్రభగ్నం బలం సర్వం విపులౌఘస్వనం తథా।
భీష్మమాసాద్య సంతస్థౌ వేలామివ మహోదధిః ॥ 4-58-1(30746)
తాని సర్వాణి గాంగేయః సమాశ్వాస్య పరంతపః ।
తతో వ్యూహ్య మహాబాహుః సమరేష్వపరాజితః ॥ 4-58-2(30747)
రథనాగాశ్వకలికం యుయుజే యుద్ధకోవిదః ।
అభేద్యం పంరసైన్యానాం శూరైరపి సమీక్షితం ॥ 4-58-3(30748)
ఆచార్యదుర్యోధనసూతపుత్రైః కృపేణ భీష్మేణ చ పాలితాని।
అవధ్యకల్పాని దురాసదాని రథాశ్వమాతంగసమాకులాని చ ॥ 4-58-4(30749)
తేషామనీకాని కిరీటమాలీ వ్యూఢాని దృష్ట్వా విపులధ్వజాని।
గాండీవధన్వా ద్విషతాం నిహంతా వైరాటిమామంత్ర్య తతోఽభ్యువాచ ॥ 4-58-5(30750)
సుసంగృహీతైరథ రశ్మిభిస్త్వం హయాన్నియంయ ప్రసమీక్ష్య యత్తః।
సంప్రేషయాశు ప్రతివీరమేనం వైకర్తనం యోధయితుం వృణోమి ॥ 4-58-6(30751)
యాం హస్తికక్ష్యాం బహుధా విచిత్రాం స్తంభే రథే పశ్యసి దర్శనీయాం ।
వివర్తమానాం జ్వలనప్రకాశాం వైకర్తనస్యైతదనీకమగ్ర్యం ॥ 4-58-7(30752)
ఏతేన శీఘ్రం ప్రతిపాదయేమాన్ శ్వేతాన్హయాన్కాంచనజాలకక్ష్యాన్ ।
సర్వం జవం తత్ర విదర్శయిష్యే హ్యాసాదయైతద్రథవీరవృందం ॥ 4-58-8(30753)
గజో గజనేవ హి యోద్ధుకామో మయా సదా కాంక్షతి సూతపుత్రః ।
తమేవ మాం ప్రాపయ సూతపుత్రం దుర్యోధనోపాశ్రయజాతదర్పం ।
తం పాతయిష్యామి రథస్య మధ్యే సహస్రనేత్రోఽశనినేవ వృత్రం ॥ 4-58-9(30754)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-58-10x(3232)
స తైర్హయైర్జాతజవైర్బృహద్భిః పుత్రో విరాటస్య హిరణ్యకక్ష్యై ।
విధ్వంసయంస్తద్రథినామనీకం తతోఽవహత్పాండవమాజిమధ్యే ॥ 4-58-10(30755)
తమాపతంతం పరమేణ తేజసా సమీక్ష్య వైకర్తనమభ్యరక్షన్।
అభ్యద్రవంస్తే రథవీరవృందా వ్యాఘ్రేణ చాక్రాంతమివర్షభం రణే ॥ 4-58-11(30756)
చిత్రాంగదశ్చిత్రరథశ్చ వీరః సంగ్రామజిద్దుఃసహచిత్రసేనౌ ।
వివింశతిర్దుర్ముఖదుర్జయౌ చ వికర్ణదుఃశాసనసౌబలాశ్చ।
శోణో నిషేధశ్చ తమన్వయుస్తే వైకర్తనం శీఘ్రతరం యువానః ॥ 4-58-12(30757)
పుత్రా యయుస్తే సహసోదరాశ్చ వైకర్తనం పార్థగతం సమీక్ష్య ।
ప్రగృహ్య చాపాని మహాబలా రణే ధనంజయం పర్యకిరఞ్శరార్చిభిః ॥ 4-58-13(30758)
తేషాం ధనుర్జ్యాకృతనైకతంత్రీం ప్రాసోపవీణాం శరసంఘకోణాం।
కరాగ్రయంత్రాం స్థిరచాపదండాం వీణాముపావాదయదాశు పార్థః ॥ 4-58-14(30759)
తస్మింస్తు యుద్ధే తుములే ప్రవృత్తే పార్థం వికర్ణోఽతిరథం రథేన ।
విపాఠవర్షేణ కురుప్రవీరో భీమేన భీమానుజమాససాద ॥ 4-58-15(30760)
తతో వికర్ణస్య ధనుర్వికృత్య జాంబునదేనోపహితం దృఢజ్యం।
న్యపాతయత్తద్ధ్వజమస్య విద్ధ్వా ఛిన్నధ్వజః సోఽప్యపయాంజవేన ॥ 4-58-16(30761)
తం శాత్రవాణాం గణవాధితారం కర్మాణి కుర్వాణమమానుపాణి।
శత్రుంతపో వైరమమృష్యమాణః సమార్పయత్కూర్మనఖేన పార్థం ॥ 4-58-17(30762)
స తేన రాజ్ఞాఽతిరథేన విద్ధో విగాహమానో ధ్వజినీం పేరపాం ।
శత్రుంతపం పంచభిరాశు విద్ధ్వా తతోఽస్య సూతం దశభిర్జఘాన ॥ 4-58-18(30763)
తతః స విద్ధో భరతర్షభేణ బాణేన కాయావరణాతిగేన ।
గతాసురాజౌ నిపపాత రాజన్నగో నగాగ్రాదివ వాతరుగ్ణః ॥ 4-58-19(30764)
రథర్షభాస్తే తు రథర్షభేణ వీరా రణే వీరతరేణ భగ్నాః ।
చకంపిరే వాతవశేన కాలే ప్రకంపితానీవ మహావనాని ॥ 4-58-20(30765)
హతాశ్చ పార్థేన నరప్రవీరా భూమౌ యువానః సుష్రుషుః సువేషాః ।
వసుప్రదా వాసవతుల్యవీర్యాః పరాజితా వాసవజేన సంఖ్యే।
సువర్ణకార్ష్ణాయసవర్భనద్ధా నాగా యథా హైమవతే ప్రవృద్ధాః ॥ 4-58-21(30766)
తథా స శత్రూన్సమరే వినిఘ్నన్ గాండీవధన్వా పురుషప్రవీరః।
చచార సంఖ్యే విదిశో దిశశ్చ దహన్నివాగ్నిర్వనమాతపాంతే ॥ 4-58-22(30767)
సుజీర్ణపర్ణాని యథా వసంతే విశాతయిత్వా తు రజో నుదన్ఖే।
తథా సపత్నాన్వికిరన్కిరీటీ చచార సంఖ్యేఽతిరథో రథేన ॥ 4-58-23(30768)
శోణాశ్వవాహస్య హయాన్నిహత్య వైకర్తనభ్రాతురదీనసత్వః ।
ఏకేన సంగ్రామజితః శరేణ శిరో జహారాథ కిరీటమాలీ ॥ 4-58-24(30769)
తస్మిన్హతే భ్రాతరి సూతపుత్రో వైకర్తనో వీర్యమదప్రతాపీ ।
ప్రగృహ్య దంతావివ నాగరాజో మహాబలః సింహమివాజగామ ॥ 4-58-25(30770)
స పాండవం ద్వాదశభిః పృషత్కైర్వైకర్తనః పార్థముపాజఘాన్ ।
వివ్యాధ గాత్రేషు హయాంశ్చ సర్వాన్విరాటపుత్రం చ శరైర్విజఘ్నే ॥ 4-58-26(30771)
తమాపతంతం సమరే కిరీటీ వైకర్తనం సర్వసమృద్ధతేజాః।
ప్రచ్ఛాదయామాస మహాధనుష్మాన్న్యషేధయచ్ఛత్రుగణాంశ్చ వీరః ॥ 4-58-27(30772)
నిహత్య కర్ణస్య తతః కిరీటీ పురశ్చరాంశ్చాపి చ పృష్ఠగోపాన్ ।
సమీపమభ్యాగమదప్రమేయో వితత్య పక్షౌ గరుడో యథోరగం ॥ 4-58-28(30773)
తావుత్తమౌ సర్వధనుర్ధరాణాం మహాబలౌ సర్వసపత్నసాహౌ ।
కర్ణం చ పార్థం చ నిశంయ యుద్ధే దిదృక్షమాణాః కురవోఽవతస్థుః ॥ 4-58-29(30774)
తం పాండవః స్పష్టముదీర్ణకోపం కృతాగసం కర్ణముదీక్ష్య కోపాత్।
క్షణేన సాశ్వం సరథం ససూతమంతర్దధే మేఘ ఇవాతివృష్ట్యా ॥ 4-58-30(30775)
తతః సయుగ్యాః సరథాః సనాగా యోధా వినేదుర్భరతర్షభాణాం।
అంతర్హితం భీష్మముఖాః సమీక్ష్య కిరీటినా కర్ణరథం పృషత్కైః ॥ 4-58-31(30776)
స చాపి తానర్జునబాహుముక్తాఞ్శరాఞ్శరౌఘైః ప్రతిహత్య తూర్ణం ।
బభౌ మహాత్మా సధనుః సబాణః సవిష్ఫులింగోఽగ్నిరివాథ కర్ణః ॥ 4-58-32(30777)
తతస్తు జజ్ఞే కరతాలఘోషః సశంఖభేరీపణవాకులస్తు।
ప్రక్ష్వేలితాస్ఫోటితసింహనాదైర్వైకర్తనం పూజయతాం కురూణాం ॥ 4-58-33(30778)
ఆధూతలాంగూలమహాపతాకం రథోత్తమం శ్రేష్ఠతమం కురూణాం।
తతః సగాండీవకృతప్రణాదం కిరీటినం ప్రేక్ష్య ననాద కర్ణః ॥ 4-58-34(30779)
పార్థోపి వైకర్తనమర్దయిత్వా సాశ్వం సకేతుం సరథం ససూతం।
ననాద హర్షాత్సహసా కిరీటీ పితామహం ద్రోణకృపౌ చ దృష్ట్వా ॥ 4-58-35(30780)
సిషేచ పార్థం బహుభిః శరౌఘైర్వైకర్తనః సంయతి తీక్ష్ణవేగైః ।
వైకర్తనశ్చాపి కిరీటమాలీ ప్రచ్ఛాదయామాస శితైః శరౌఘైః ॥ 4-58-36(30781)
తయోరమోఘన్సృజతోః శరౌఘానస్త్రజ్ఞయోరాస మహాన్విమర్దః।
రాహుప్రముక్తావివ చంద్రసూర్యౌ క్షణాంతరేణానుదదర్శ లోకః ॥ 4-58-37(30782)
హతాస్తు పార్థేన రథప్రవీరా భూమౌ యువానః సుపుపుః సుకేశాః ।
సువర్ణలోహాయసవర్మగాత్రా వృక్షా యథా హైమవతే నికృత్తాః ॥ 4-58-38(30783)
తథా స శత్రూన్సమరే వినిఘ్నన్గాండీవధన్వా వ్యధమత్సపత్నాన్।
చచార సంఖ్యే విదిశో దిశశ్చ దహన్నివాగ్నిర్వనమాతపాంతే ॥ 4-58-39(30784)
సుశీర్ణపర్ణాని యథా వసంతే విధూనయన్వాయురివాల్పసారాన్ ।
తథా సపత్నాన్విధమన్కిరీటీ చచార సంఖ్యేఽతిరథో రథేన ॥ 4-58-40(30785)
శత్రూనివేంద్రః సమరే కిరీటీ విద్రావయంస్తద్రథవీరబృందం।
ప్రాచ్ఛాదయచ్చరుకిరీటమాలీ వరేషుభిః శత్రుగణాననేకాన్ ॥ 4-58-41(30786)
కర్ణం తదోవాచ కిరీటమాలీ శూరః కురూణాం ప్రవరోఽభిగర్జన్ ॥ 4-58-42(30787)
కర్ణ యస్త్వం సభామధ్యే బహ్వబద్ధం ప్రభాషసే।
న మే యుధి సమోస్తీతి తదిదం ప్రత్యుపస్థితం ॥ 4-58-43(30788)
సభాయాం పౌరుషం ప్రోచ్య ధర్మముత్సృజ్య కేవలం।
కర్తుమిచ్ఛసి యత్కర్మ తన్మన్యే దుష్కరం త్వయా। 4-58-44(30789)
యత్త్వయా కథితం పూర్వం నాస్తి మత్సమ ఇత్యపి।
తత్సత్యం కురు రాధేయ కురుమధ్యే మయా సహ ॥ 4-58-45(30790)
సభాయాం యస్తు పాంచాలీం క్లిశ్యమానాం తదా త్వయా ।
దృష్టవానస్మి తస్యాద్య ఫలమశ్రుహి కేవలం ॥ 4-58-46(30791)
ధర్మపాశనిబద్ధేన యన్మయా మర్షితం తవ।
తస్య పాపస్య రాధేయ ఫలం ప్రాప్నుహి దుర్మతే ॥ 4-58-47(30792)
ఏహి కర్ణ మయా సార్ధమిహాద్య కురు వైశసం।
ప్రేక్షకా కురవః సంతు సర్వే తే సహసైనికాః ॥ 4-58-48(30793)
ఇదానీమేవ తావత్త్వమపయాతో రణాన్మమ।
కస్మాజ్జీవసి రాధేయ నిహతస్త్వనుజస్తవ ॥ 4-58-49(30794)
యో భ్రాతరం పాతయిత్వా కస్త్యక్త్వా చ రణాజిరం ।
త్వదన్యః పురుషః సత్సు బ్రూయాదేవం వ్యవస్థితః ॥ 4-58-50(30795)
కర్ణ ఉవాచ। 4-58-51x(3233)
బ్రవీషి వాచా యత్పార్థ కర్మణా తత్సమాచర।
విశేషితో హి త్వం వాచా కర్మణాప్రతిమం భువి ॥ 4-58-51(30796)
యత్త్వయా మర్షితం పూర్వం తదశక్తేన మర్షితం ।
ఇతి గృహ్ణీమ తే పార్థ తమదృష్ట్వా పరాక్రమం ॥ 4-58-52(30797)
ధర్మపాశనిబద్ధేన యత్త్వయా మర్షితం పురా।
తథైవ బద్ధమాత్మానమబద్ధ ఇతి మన్యసే ॥ 4-58-53(30798)
న హి తావద్వనే వాసో యథోక్తం చరితస్త్వయా ।
క్లిష్టస్త్వమర్థలోభాత్తు సమయం ఛేత్తుమిచ్ఛసి ॥ 4-58-54(30799)
యది చేంద్రః స్వయం పార్థ తవ యుద్ధ్యేత కారణాత్।
తథాఽపిన వ్యథా కాచిన్మమ స్యాద్విక్రమిష్యతః ॥ 4-58-55(30800)
అయం కౌంతేయకామస్తే నచిరాత్సముపస్థితః।
యోత్స్యసే హి మయా సార్ధమత్ర పశ్యామి తే బలం ॥ 4-58-56(30801)
వైశంపాయన ఉవాచ। 4-58-57x(3234)
ఇతి కర్ణో బ్రువన్నేవ బీభత్సుమపరాజితం।
అభ్యయాద్విసృజన్బాణాన్కాయావరణభేదినః ॥ 4-58-57(30802)
ప్రతిజగ్రాహ తాన్పార్థః ప్రీయమాణో మహారథః ॥ 4-58-58(30803)
శరవర్షేణ మహతా పర్జన్య ఇవ వృష్టిమాన్।
అభీయాయ హి బీభత్సుర్గాండీవం విక్షిపంధనుః ॥ 4-58-59(30804)
జిఘాంసుః సమరే కర్ణం విససర్జ శరాన్బహూన్।
తాన్కర్ణః ప్రతిజగ్రాహ వాయువేగమివాచలః ॥ 4-58-60(30805)
తయోర్దైవాసురసమః సన్నిపాతోఽభవన్మహాన్।
కిరతోః శరజాలాని కృత్స్నం వ్యోమ నిరంతరం ॥ 4-58-61(30806)
ఉత్పేతుర్మేఘజాలాని ఘోరరూపాణి సర్వశః ।
వవర్ష చ రజో భౌమం కర్ణపార్థసమాగమే ॥ 4-58-62(30807)
న స్మ సూర్యః ప్రతపతి న చ వాతి సమీరణః।
శరప్రచ్ఛాదితం వ్యోమ ఛాయాభూతమివాభవత్ ॥ 4-58-63(30808)
గాండీవస్య చ నిర్ఘోషః కర్ణస్య ధనుషస్తథా।
దహ్యతామివ వేణూనామాసీత్పరమదారుణః ॥ 4-58-64(30809)
అర్జునస్తు హయాన్నాగాన్రథాంశ్చ వినిపాతయన్।
క్షోభయామాస తత్సైన్యం కర్ణం వివ్యాధ చాసకృత్ ॥ 4-58-65(30810)
తతః పార్థో మహాబాహుః కర్ణస్య ధనురచ్ఛినత్।
ఛిన్నధన్వా తతః కర్ణః శక్తిం చిక్షేప వేగవాన్
తాం శక్తిం సమరే పార్థశ్చిచ్ఛేద నిశితైః శరైః ॥ 4-58-66(30811)
తతో నిపేతుర్బహుశో రాధేయస్య పదానుగాః ।
తాంశ్చ గాండీవనిర్ముక్తైః ప్రాహిణోద్యమసాదనం ॥ 4-58-67(30812)
అశేరతావృత్య మహీం సమగ్రాం పార్థేషుమార్గే నిహతా ద్విపేంద్రాః ।
హిరణ్యకక్ష్యాం శరజాలచిత్రా యథా నగాః పావకజాలనద్ధాః ॥ 4-58-68(30813)
తం శత్రుసేనాంగనిబర్హణాని కర్మాణి కుర్వాణమమానుషాణి ।
వైకర్తనః పూర్వమమృష్యమాణః సమార్పయల్లక్ష్యమివాశు పార్థం ॥ 4-58-69(30814)
తతశ్చతుర్భిస్తురగాన్వికృష్య వివ్యాధ కర్ణోఽథ ధనంజయస్య।
షఙ్భిశ్చ సూతం దశభిర్హయాంశ్చ షష్ట్యా చ పార్థం త్రిభిరస్య కేతుం ॥ 4-58-70(30815)
సవిష్ఫులింగోజ్జ్వలభీమఘోషః కోపేంధనః కేతుశిఖః శరార్చిః ।
కర్ణాగ్నిరస్త్రానిలభీమవాతో బభౌ దిధక్షన్నివ పార్థకక్షం ॥ 4-58-71(30816)
స్వనేమిశంఖస్వనభీమఘోషశ్చలత్పతాకోజ్జ్వలభీమవిద్యుత్।
పార్థాంబుదః శస్త్రశరాంబుధారః కర్ణానలం సంశమయాంచకార ॥ 4-58-72(30817)
తేనాతివిద్ధః సమరే కిరీటీ ప్రబోధితః సింహ ఇవ ప్రసుప్తః।
గాండీవధన్వా ప్రవరః కురూణాం ప్రతత్వరే కర్ణవధాయ జిష్ణుః ॥ 4-58-73(30818)
స బ్రాహ్మమస్త్రం సమరే కిరీటీ ప్రాదుశ్చకారాద్భుతవీర్యకర్మా ।
సంతాపయన్కర్ణరథం శరౌఘైర్లోకానిమాంత్సూర్య ఇవాంశుమాలీ ॥ 4-58-74(30819)
స హస్తినేవాభిహతో గజేంద్రః ప్రగృహ్య భల్లాన్నిశితాన్నిషంగాత్।
ఆకర్ణపూర్ణే తు ధనుర్వికృష్య వివ్యాధ బాణైరథ సూతపుత్రం ॥ 4-58-75(30820)
అథాస్య బాహూ సశిరో లలాటం గ్రీవామురః స్కంధభుజాంతరం చ।
కర్ణస్య పార్థో యుధి నిర్బిభేద వజ్రైరివాద్రిం భగవాన్మహేంద్రః ॥ 4-58-76(30821)
స పార్థముక్తానవిషహ్య బాణాన్ గజో గజేనేవ జితస్తరస్వీ।
విహాయ సంగ్రామశిరోపయాతో వైకర్తనః పార్థశరాభితప్తః ॥ 77 ॥ ॥ 4-58-77(30822)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే విరాటపర్వణి గోగ్రహణపర్వణి అష్టపంచాశోఽధ్యాయః ॥ 58 ॥

Mahabharata - Virata Parva - Chapter Footnotes
4-58-23 వాయుర్యథా ఖే ఆకాశే రజో నుదన్ చరతి తథేత్యధ్యాహారేణ యోజనా ॥ 23 ॥
4-58-30 కర్ణముదీక్ష్య హర్షాదితి ధo పాఠః ॥ 30 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.